Cùng một loại trà ướp hương, cùng một lượng nước, cùng một nhiệt độ pha. Vậy mà hai người dùng hai chiếc ấm khác nhau lại cảm nhận hương vị khác hẳn nhau. Đây không phải chuyện tâm lý. Chất liệu ấm pha trà hương thực sự tạo ra khác biệt, đôi khi rất rõ rệt, trong cách hương thơm được giữ lại hay thoát ra ngoài trong lúc hãm trà. Với những dòng trà ướp hương công phu như trà sen Tây Hồ Hà Nội, việc chọn sai ấm có thể khiến cả quá trình ướp hương tỉ mỉ trước đó trở nên uổng phí.

Vì sao chất liệu ấm lại ảnh hưởng đến trà ướp hương

Mỗi loại chất liệu có độ xốp, khả năng giữ nhiệt và mức độ tương tác với hương trà khác nhau. Đất nung có cấu trúc xốp, hấp thụ một phần tinh dầu và hương thơm qua mỗi lần pha. Sứ tráng men gần như trơ, không hấp thụ hương. Thủy tinh cũng trơ tương tự, nhưng lại tỏa nhiệt nhanh hơn hẳn hai loại còn lại. Ba đặc tính này quyết định phần lớn việc hương trà được giữ lại bao lâu, và tỏa ra rõ nét đến mức nào khi rót ra chén.

Điều thú vị là không có chất liệu nào tuyệt đối tốt nhất. Mỗi loại phù hợp với một kiểu trà hương riêng, tùy vào việc người pha muốn hương nổi rõ ngay từ đầu, hay muốn hương lắng dần qua từng lần hãm.

Ấm đất nung: giữ hương sâu nhưng cần thời gian làm quen

Ấm đất, đặc biệt là loại làm từ đất tử sa hoặc đất nung truyền thống, có khả năng hấp thụ một phần hương trà vào thành ấm sau mỗi lần sử dụng. Nghe qua có vẻ bất lợi, nhưng đây lại chính là điểm mạnh với người pha trà lâu năm. Qua nhiều lần dùng, ấm đất dần lưu giữ hương trà đặc trưng, khiến những lần pha sau càng thêm đậm đà, dù lượng trà cho vào không đổi.

Nhược điểm nằm ở việc mỗi ấm đất chỉ nên dùng cho một loại trà cố định. Dùng chung ấm đất cho cả trà sen và trà ô long sẽ khiến hai mùi hương trộn lẫn vào nhau qua thời gian, làm mất đi sự tinh khiết vốn có của từng loại. Với người mới bắt đầu pha trà hương, ấm đất đòi hỏi một khoảng thời gian làm quen nhất định, chứ không cho hiệu quả rõ rệt ngay từ lần pha đầu tiên.

Ấm sứ: lựa chọn cân bằng giữa giữ hương và dễ vệ sinh

Khác với đất nung, ấm sứ tráng men có bề mặt gần như không thấm hút. Hương trà không bị giữ lại trong thành ấm, nhưng cũng không bị pha trộn giữa các lần dùng cho những loại trà khác nhau. Đây là lý do ấm sứ thường được xem là lựa chọn linh hoạt, phù hợp với người pha nhiều loại trà hương trong cùng một bộ ấm.

Một điểm cộng khác của ấm sứ là khả năng giữ nhiệt tương đối ổn định, không quá nhanh như thủy tinh, cũng không chậm như đất nung. Với những dòng trà cần nhiệt độ pha chính xác, chênh lệch chỉ khoảng 5 đến 10 độ C cũng đủ làm thay đổi mức độ tỏa hương, ấm sứ giúp kiểm soát yếu tố này dễ dàng hơn so với hai chất liệu còn lại.

Ấm thủy tinh: tôn vinh màu nước nhưng giữ hương kém hơn

Nếu mục tiêu là chiêm ngưỡng màu nước trà, đặc biệt với các dòng trà có màu vàng ánh mật hay xanh trong, ấm thủy tinh gần như không có đối thủ. Toàn bộ quá trình trà nở, chuyển màu nước, đều có thể quan sát trực tiếp qua thành ấm trong suốt.

Tuy vậy, thủy tinh tỏa nhiệt nhanh, khiến nước pha nguội sớm hơn so với đất nung hay sứ. Với trà hương, nhiệt độ giảm nhanh đồng nghĩa với việc hương thơm cũng bay hơi nhanh hơn trong lúc hãm. Đây là lý do ấm thủy tinh thường phù hợp với những buổi thưởng trà mang tính trình diễn, ngắm nhìn, hơn là để khai thác tối đa chiều sâu hương vị của trà ướp hương lâu ngày.

Vậy nên chọn ấm nào cho từng loại trà hương

Không có câu trả lời cố định cho tất cả mọi người, nhưng có thể tham khảo theo mục đích sử dụng.

Với trà ướp sen cầu kỳ, ướp qua nhiều lượt hoa, ấm sứ hoặc ấm đất nung riêng biệt cho từng loại là lựa chọn phù hợp để giữ trọn tầng hương mà nghệ nhân đã dày công tạo ra. Với ô long trà, loại trà thường được hãm nhiều lần liên tiếp trong một buổi thưởng trà, ấm sứ dung tích nhỏ hoặc ấm thủy tinh chịu nhiệt đều mang lại trải nghiệm tốt, vừa giữ được nhiệt ổn định, vừa dễ quan sát sự thay đổi của nước trà qua từng lượt hãm.

Xem thêm: Phân biệt các loại trà nõn tôm hiện có và giá bán từng dòng trên thị trường

Một vài lưu ý khi dùng ấm pha trà hương lâu dài

Dù chọn chất liệu nào, việc vệ sinh ấm đúng cách cũng quan trọng không kém việc chọn đúng loại. Chỉ nên tráng ấm bằng nước nóng, tránh dùng xà phòng hay chất tẩy rửa mạnh, vì hóa chất dễ bám lại và ảnh hưởng đến hương trà ở những lần pha sau. Với ấm đất, nên để khô tự nhiên sau khi dùng, tránh lau bằng khăn có mùi để không làm lẫn mùi lạ vào hương trà vốn đã được giữ qua thời gian.

Một chiếc ấm phù hợp không quyết định hoàn toàn chất lượng trà, nhưng lại là yếu tố âm thầm góp phần vào trải nghiệm cuối cùng khi rót ra chén. Với những người thực sự yêu trà ướp hương, đầu tư đúng vào chất liệu ấm cũng đáng công không kém việc chọn đúng loại trà. Bạn có thể tìm hiểu thêm các dòng trà ướp hương truyền thống tại Tân Cương Xanh để lựa chọn sản phẩm phù hợp với bộ ấm mình đang sở hữu.